En gurur duyduğum işlerin bir kısmı hiçbir zaman bir ürün olmadı. Çoğu birbirini tanımayan insanların, o hafta var olması gerektiği için bir araya gelip kurduğu şeylerdi.
Açık Yazılım Ağı (AYA)#
6 Şubat 2023’te Türkiye’nin güneyini saatler arayla 7,7 ve 7,6 büyüklüğünde iki deprem vurdu; on il yıkıldı. Enkaz altından yardım çağrıları, adresleri, isimleri ve kat numaralarıyla, kimsenin okuyamayacağı bir hızla sosyal medyaya akmaya başladı. Her şey Twitter’da başladı. Arkadaşlarım Eser Özvataf ve Furkan Kılıç o gece yazılımcılara çağrı yaptı; tweetlerini görünce doğrudan Discord sunucusuna girdim ve işe koyuldum. Arkadaşım Eray Gündoğmuş da öyle, binlerce kişi de öyle. Birkaç gün içinde o sunucu Açık Yazılım Ağı (AYA) olmuştu ve ben de kurucularından biri oldum: her disiplin için bir kanal, her projenin bir sorumlusu, bir şeyi yayına çıkarmanın bir yolu. Ağ 25.000’den fazla gönüllü geliştiriciye ulaştı.
AfetHarita: bir tweetten haritadaki bir noktaya#
Twitter’daki bir yardım çağrısı bir cümleydi: bir isim, bir sokak, bir kat, “sesler geliyor”. Binlercesi vardı ve retweetlerin, ekran görüntülerinin altında kayboluyordu. AfetHarita bunları okudu, adresi ayıkladı (ekran görüntüleri için OCR, metin için bir dil modeli) ve her birini haritada, bir kurtarma ekibinin gidebileceği bir nokta olarak gösterdi. İlk depremden yaklaşık 30 saat sonra yayındaydı. AFAD da kullandı.
Kullanıldığı koşullar için yapıldı:
- Çöken şebekede telefonlar. Önce mobil, 2G ve 3G için ayarlı. Harita, ağır bir harita SDK’sı yerine 42 KB’lık açık kaynak Leaflet. Yakın noktalar numaralı kümelere birleşiyor, yoğun bölgeler ısı haritasına dönüşüyor; telefon on bin işaret çizmek zorunda kalmıyor.
- Yardım çağrılarından fazlası. Kurumlar verilerini gönderdi, veriler katman oldu: Ahbap noktaları, hastaneler, sıcak yemek noktaları. Ardından uydu ve arazi görünümleri, kaynağa ve zamana göre filtreler ve İngilizce.
- Çökmeyen bir backend. İlk sürüm Go ile yeniden yazıldı; konteynerlerde, birden fazla bulutta yayına alındı.
- Baskı altında, bir ürün gibi yayına çıktı. Ayrı main, sürüm adayı ve geliştirme dalları, her pull request için bir önizleme, issue ve PR şablonları, ve her bildirimi içeri almadan önce kontrol eden bir triyaj ekibi.
Site ilk ayında 627.000 tekil ziyaretçiye ve 34 milyon isteğe ulaştı. AKUT verileri kendi olay yönetimine aldı. Yayına çıkış duyurusu 4,2 milyon kez görüntülendi. Haritanın kopyaları yurt dışındakilerin peşinden Berlin’e, Londra’ya ve Hollanda’ya gitti, bağışların nereye bırakılabileceğini gösterdi; haber siteleri haritayı kendi sayfalarına gömdü. TIME ve NBC San Diego dışında Wired, Euronews ve Yahoo da haber yaptı.
Acil durum bitince veri de gitti: kişisel veriler KVKK kapsamında silindi, adres artık afet.org’a yönleniyor. Kod github.com/acikyazilimagi adresinde açık; bir sonraki afette kimse sıfırdan başlamasın diye.
AfetHarita’nın frontend ekibini yöneten Eray, ilk commit’ten son deploy’a kadar bütün hikâyeyi yazdı: afetharita.com binlerce depremzedeye nasıl yardım etti?
deprem.io#
Aynı ağın geliştirdiği deprem.io, yardımı koordine etti: kimin neye ihtiyacı olduğu ve kimin getirebileceği.
Bana öğrettiği#
Bir kriz anında darboğaz nadiren koddur. Darboğaz koordinasyondur: kimin neden sorumlu olduğunu bilmek, hızlı karar vermek ve gelecek hafta mükemmel olacak bir şey yerine, ihtiyacı olanlara bugün çalışan bir şey ulaştırmak.
gazla.co#
gazla.co’yu girişimcilerin birbirini bulabileceği bir yer olarak kurdum. Hiç dış yatırım almadan 50.000’den fazla kişiye ve 280’i aşkın girişime ulaştı.
Onu yürütmek; etkinlikler, mesajlar, içerik ve iş ortakları için bir düzine farklı araç demekti ve bütün bağlam tek bir kafadaydı: benimkinde. O sorun, bugün lodos.md’nin çözdüğü sorun. lodos.md’yi geliştirirken gazla.co’ya ara verdim; topluluk yerinde duruyor.
Açık kaynak#
- OHIF: hastanelerin üzerine sistem kurduğu açık kaynak tıbbi görüntüleme yazılımına, görüntü alanına göre çalışan bir gri tonlama aracı.
- Need for Speed Underground 2 tarayıcıda, nfsu2.xyz adresinde yayında: düzenli katkı veriyor, repoyu takip ediyorum. Türkçe çeviri benim, oyundaki 3.918 metnin tamamı elle; oyunun tarayıcının dilinde açılmasını sağlayan değişiklik de.
- Bu site: build denetimlerinden markdown kopyalarına kadar kaynak kodu açık. Nasıl yapıldığı künye sayfasında.
Bir topluluk ya da gönüllü bir çalışma yürütüyorsanız ve yardımcı olabileceğimi düşünüyorsanız sam@samye.li adresine yazın.